Account TN0012

Nghe nội dung chi tiết của bản ghi số 1 dưới đây:

Nghe nội dung chi tiết của bản ghi số 2 dưới đây:

Nghe nội dung chi tiết của bản ghi số 3 dưới đây:

Nói về lý do bị bắt, đó là do hồi ở bên Thái Lan tôi có biết tổ chức của ông N.H.C. Ông ấy kêu gọi tham gia cái tổ chức Chính phủ Việt Nam tự do và về Việt Nam đặt chất nổ ở tượng đài và giải truyền đơn với mục đích để gây tiếng vang. Tôi từ bên Thái về Việt Nam là ngày 13 tháng 2. Ở được đến ngày 28 tháng 2 năm 2000, tức là nửa tháng sau, khi đang trên đường đi đặt chất nổ thì bị bắt. Lúc đó là trên đường đi gần tới nơi địa điểm đặt thì bị cảnh sát bắt giữ. Lúc họ bắt thì họ không có nói gì hết, cũng không có đọc lệnh bắt hay nói tội danh của mình gì đâu. Lúc đó là trên đường đi gần tới địa điểm đặt, tôi gặp mấy chiếc xe cảnh sát giao thông đi ngược chiều. Khi ấy khuya rồi, chắc cũng 4 giờ sáng mà xe lại không có đèn chiếu nữa. Chắc là từ đó nên mình đi gần tới nơi, vừa qua mặt thì hai chiếc xe đó đảo ngược lại là bắt mình. Trên đoạn đó có một số anh em đi cùng, khi thấy nó gọi lại thì tôi mới nói với thằng em là cứ đi đi, nhưng nó bảo vừa chạy lên trên thấy tụi dân phòng với xe nhà binh nó đã đợi sẵn để bắt rồi. Nó bắt rồi gọi điện thoại về, nó điều mấy cái xe jeep từ hướng ngược chiều lại. Chỗ đó chính là cái điểm mà tôi chuẩn bị đi đặt đó, gần tới đó thì nó đưa lên xe chạy luôn, không có đọc lệnh hay gì hết. Lúc bị bắt là ở trên xa lộ Đại Hàn, khúc ra khỏi bến xe An Sương mà đi hướng về Bình Chánh. Nó bắt tôi ở khúc Bình Chánh rồi chở về huyện Bình Chánh. Coi như là bên giao thông với mấy dân phòng nó giải tôi tới huyện Bình Chánh, rồi đưa vô cái hội trường. Trong cái hội trường đó đã có hai chiếc xe bảy chỗ nằm chờ sẵn ở đó rồi, trong đó có mấy cán bộ an ninh túc trực chờ từ tối tới giờ. Rồi họ dắt tôi lên xe đi trở về B34. Tôi bắt đầu bị giam tại B34 từ ngày 18 tháng 2 cho đến khoảng mấy tây tháng 5 năm 2001 thì mới được chuyển về Chí Hòa. Mà có lẽ tôi về Chí Hòa còn sớm hơn thời điểm đó một chút, vì lúc về tới đó là chuẩn bị ra tòa xử luôn. Cái tháng 5 năm ấy, vào mấy tây tháng 5 là toà mới xử, nhưng thực tế tôi đã được đưa qua bên đó trước khoảng nửa tháng hay một tháng gì đó rồi mới đến ngày ra tòa. Tính ra, thời gian tôi nằm ở B34 cũng kéo dài hơn một năm trời. Nhắc về cái phòng giam ở B34, tôi còn nhớ mình ở phòng số 19 nằm trên tầng hai. Căn phòng đó bề ngang tầm hai mét, bên trong có một cái bệ để nằm. Phía ngoài thì có cái bồn nước, nói đúng hơn là có cái nhà cầu giống như ở ngoài vậy. Ở trong đó điều kiện là đóng cửa kín mít hết, chỉ có duy nhất cái lỗ cửa để họ đưa cơm vào, cửa đưa cơm ở đằng sau thôi. Một căn phòng như thế thì tùy lúc, có khi họ giam hai người, cũng có khi chỉ giam một mình tôi, việc đó còn tùy thuộc vào việc lúc ấy phạm nhân đông hay không đông. Cứ lúc đông thì hai người, lúc vắng thì một người. Còn về chế độ ăn uống hàng ngày, thực sự là chuyện đã lâu quá rồi nên tôi không nhớ hết, nhưng đại khái mỗi bữa họ cấp cho một, hai món đồ ăn gì đó, mà lượng đồ ăn thì ít lắm. Hình như là đậu hũ kho hay món gì tương tự, đại khái loanh quanh một hai món trong đó thôi nhưng khẩu phần thì rất ít. Về chuyện nước sạch cung cấp cho sinh hoạt, tôi cũng chẳng nhớ rõ nữa. Hình như là không có nước cung cấp riêng, mình dùng nước máy hay sao đó. Nước thì nó chảy theo giờ, nó có cái bồn nước ở phía ngoài ấy. Tôi cũng không nhớ rõ là họ có mở nước suốt ngày hay không, nhưng cái bồn nước đó hình như lúc nào cũng có... Thí dụ như lần đầu tiên ra sân, sáng họ mở cửa ra rồi trưa lại đóng cửa lại, đến chiều mở cửa ra thì tối hoặc chiều tối lại đóng cửa lại. Thì ra ngoài đó là để tắm rửa, sinh hoạt. Trong suốt thời gian bị tạm giam ở đó, đa số anh em chúng tôi hình như là không có chuyện thăm nuôi. Bởi vì có khi gia đình không hay biết tin tức gì, hoặc lại có những người vốn dĩ không có gia đình, không có người thân thích. Thành ra phần lớn anh em ở đó đều không có người thăm. Mà đã không được thăm nuôi như vậy, phụ thuộc hoàn toàn vào đồ ăn thức uống của trại thì thật sự là không thể gọi là đủ no được, vì đồ ăn họ phát rất ít mà. Chỉ có một hai món đồ ăn nhưng mà cũng ít thôi. Về chuyện thẩm vấn lấy cung trong thời gian bị giam giữ, việc đó diễn ra tùy theo từng trường hợp cụ thể. Mỗi người, mỗi cá nhân thì họ sẽ có cách làm việc khác nhau, không ai giống ai cả. Nó không phải theo kiểu là vô một cái khung rập. Việc lấy cung đó diễn ra sớm hay muộn, nhanh hay chậm thì còn tùy vào từng người. Đối với tôi, mọi chuyện bắt đầu cũng thật đơn giản. Khi tôi bị đưa về Bình Chánh, trên đường an ninh chở về B34, họ mới hỏi tôi rằng: "Về đây làm gì?". Lúc đó tôi chỉ nói: "Tôi đi về nhà thăm gia đình thôi chứ không làm gì hết". Họ vặn lại ngay: "Không làm gì mà có chất nổ?". Nghe đến đó, tôi biết là mình đã thua họ rồi. Quả thực, lúc bị bắt, họ đã thu giữ được thuốc nổ trong người tôi. Cụ thể là trong người có ba kí, ba kí không phẩy năm gram, cùng với đó là khoảng bảy trăm hay sáu trăm mấy tờ truyền đơn. Trên đường chở về bên B34, họ hỏi tôi rất nhiều. Họ bảo: "Mày đừng có giấu nữa. Tao đã bắt con V. ở biên giới Long Bình rồi". Khi họ nói như vậy, tôi biết là họ đã nắm rõ hết mọi chuyện. Từ khi còn ở bên Thái, tôi đã suy nghĩ về việc chắc có lẽ cũng phải bị dính và sẽ bị kèo dụ, họ sẽ biết thôi. Tôi đã có linh tính rồi, thì khi họ nói ra điều đó, tôi biết họ đã biết từ A tới Z rồi. Họ biết tôi gia nhập bên đó ra sao, tham gia như thế nào, đi về và làm những gì, họ đã biết hết, họ nắm rõ hết rồi. Sở dĩ như vậy là vì con V. này cũng về chung một đợt với tôi với thằng G, gồm ba người. Nhiệm vụ của nó là đi rải truyền đơn. Trước đó, khi còn hai ngày, không thấy nó về thì tôi mới thay cho nó để rải truyền đơn. Trong suốt thời gian tạm giam để lấy cung, nói đúng ra thì họ không có tra tấn hay ép cung tôi. Bởi vì như tôi đã nói, ngay trên đường về họ đã biết hết rồi, tôi có cảm giác họ rõ mọi thứ từ A tới Z. Thế nên đối với tôi, tôi cũng chọn cách chơi bài ngửa. Nói thẳng ra là như vậy, mình làm mình chịu, thua thì mình chung, không có gì phải né tránh. Việc mình về như thế nào, làm những gì, tôi đều thành thật. Với tôi, mọi thứ đơn giản vậy thôi. Có thể người khác cho là vì sợ quá mà khai, nhưng tôi lại nghĩ khác. Vì mình làm mà họ đã biết từ bên kia rồi, về đây như thế nào họ cũng rõ, thì cứ chơi bài ngửa cho đơn giản. Trong thời gian tham gia lấy cung đó, tôi không có luật sư. Quá trình hỏi cung chỉ có tôi với cán bộ điều tra thôi. Còn về camera giám sát thì tôi không thấy, cũng không để ý đến mấy cái đó. Suốt thời gian bị tạm giam, tôi không được viết thư cho gia đình, nhưng hình như là có sách để đọc. Đó là mấy loại sách bên kinh tế, vì ở đó nhốt chung cả án an ninh với án kinh tế. Mấy người bên kinh tế họ mua được mấy quyển kiến thức này kia, rồi báo phụ nữ này nọ, anh em cũng chỉ truyền tay cho nhau xem như vậy thôi. Sau thời gian ở B34, họ chuyển tôi qua Chí Hòa rồi sau đó ra tòa. Kết quả là tôi bị kết án mười tám năm. Khi tuyên án xong, trong nhóm có một số anh em kháng án, nên họ giữ lại thêm một thời gian nữa để chờ xử lại. Vụ xử lại đó cũng chỉ mất mấy tháng. Vì mấy anh em kháng cáo nên tôi cũng nán lại đó chờ xử xong, rồi sau đó họ mới đưa tất cả anh em chúng tôi đi lên Bố Lá. Chúng tôi lên Bố Lá vào buổi chiều, chỉ ở đó đúng một đêm thôi là sáng bữa sau họ áp giải đi Xuân Lộc, K3 Xuân Lộc. Nhớ lại chuyến đi từ Bố Lá lên Xuân Lộc, vì chuyện đã xảy ra lâu quá nên đôi khi tôi không nhớ rõ từng chi tiết đâu. Nhưng đại khái là khi lên đó, họ còng hai chân tôi lại trên một chiếc xe bít bùng. Trên xe lúc đó có khoảng mười mấy người gì đó, tôi không nhớ chính xác. Suốt dọc đường đi, tôi cứ ngồi đó, cam chịu để mặc cho chiếc xe lúc lắc và cái còng dưới chân cứ va chạm theo nhịp xe như vậy. Tôi cứ thế mà chịu đựng thôi. Chỉ vậy thôi rồi xe nó chạy thôi. Lúc đó tôi nhớ rồi, chắc hình như chẳng được đem theo gì cả. Thực tế là đâu có ai có cái gì đâu mà đem theo đồ dùng cá nhân. Ngay cả ở Chí Hòa cũng thế, không ai có gì để mang đi. Còn về chi tiết giấy tờ này kia của những người khác thì tôi không biết rõ, không nắm được, nhưng hình như là chẳng có bất cứ thứ gì để đem đi hết. Khi lên tới trại Xuân Lộc, phòng giam ở đó thực sự rất khác xa so với B34 hay Chí Hòa. Khác hẳn luôn. Vì vừa vào cái trại K3 đó là... trong đó có năm nhà. Năm nhà chia làm hai khu hai bên, thì cái nhà một chính là nơi để những người tù chính trị ở. Có một nhà rút về cho chính trị, còn mấy khu kia là dành cho bên hình sự. Khu này rộng lắm, thoải mái, trong đó có hai nhà. Hai nhà chia làm hai đội, có một nhà thì thiết kế thêm một tầng gác ở phía trên nữa, thành ra thời điểm đó ở cũng rộng rãi và dễ chịu. Nhưng đó là chuyện sau này, đến những năm hai mười lăm, hai mười sáu hay mười bảy gì đó, người ta mới quy tụ lại rồi cách ly ra từng phòng, từng phòng một, lúc đó mới khác. Nó tùy thuộc vào từng thời điểm khác nhau thôi. Sau khi lên cái trại lớn đó, cuộc sống của tôi thoải mái hơn, thực sự là thoải mái hơn nhiều. Thoải mái nhất là vì sao: mình được đi đứng tự do trong cái khu của mình, trong cái khuôn viên của mình. Sáng sớm mở cửa ra thì hai nhà gặp lại nhau, cũng xêm xêm gần trăm anh em trong đó. Chuyện sinh hoạt cơm nước nói chung là dễ chịu, nhưng mà để tổng kết lại thì đa số anh em đều "mồ côi" hết, thành ra cuộc sống cũng gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, cũng có một số người, như mấy ông cụ lão tiền bối ở đó từ trước, các ông có điều kiện nên các ông cũng giúp đỡ. Rồi mấy cha, mấy thầy cũng có hỗ trợ giúp đỡ cho mấy anh em thành ra cũng dễ thở hơn. Về vấn đề lao động, trong cái nhà đó có hai đội thì chỉ có một đội là được cho đi lao động thôi. Một số anh em đi lao động ra ngoài trồng rau, chủ yếu là trồng rau muống để nhập cho trại. Trong lúc anh em ra đó trồng trọt thì cũng trồng thêm cái này cái kia để cải thiện, mục đích là có thêm chút rau đưa về cho anh em cùng ăn. Còn việc trồng cho trại thì vẫn cứ trồng rau muống để nhập kho. Đó là tình hình bên nhà một. Còn về sau này, từ khoảng năm hai lẻ một cho tới hai lẻ tư, hai lẻ năm là bắt đầu mới cho đi lao động rộng rãi hơn, cho anh em đi ra ngoài hẳn. Tức là mình tự trồng cái gì thì mình ăn cái đó, chứ không phải nhập cho trại cái gì hết. Đội kia thì vẫn duy trì trồng nhập cho trại, còn bên đội của tôi bên đây là được cho đi ra đó, ví dụ trồng đu đủ hay các loại rau... mình tự trồng tự ăn, nếu có dư thì họ cũng tạo điều kiện cho mình bán cho công ty để đổi lấy mắm muối này kia. Việc làm này hoàn toàn là do mình, mình tự làm chứ họ không hề ép uổng hay bắt mình làm quá sức gì cả. Một ngày sinh hoạt ở trong trại diễn ra như thế nào thì còn tùy thuộc vào từng thời điểm, vì mỗi giai đoạn mỗi khác chứ không phải lúc nào cũng giống nhau. Nếu nói về lúc mới nhập trại K3 đi, thì nói chung cảm giác cũng giống như con cá đang bị nhốt trong chậu mà được thả ra sông vậy đó. Bởi vì ở B34 hay Chí Hòa thì cứ phải ngồi một chỗ, rất gò bó. Lên đây, đồ đạc sinh hoạt này kia thoải mái hơn, không còn bị bó buộc như trước. Anh em người mới người cũ gặp nhau làm quen, rồi cùng tâm sự, uống cà phê, chơi cờ. Có gì thì chia sẻ nấy, không khí rất khác. Trong đó có nhiều nhóm, nhiều tổ chức, có nhiều người cựu tù từ ngoài Bắc trở về, rồi cả những ông lão, những người thuộc thế hệ xưa nữa. Đầu tiên khi vào Xuân Lộc là tôi ở K3 từ năm hai lẻ một. Đến năm hai lẻ tám thì tôi mới được chuyển ra K2, cũng thuộc Xuân Lộc luôn. Trại K2 này lúc đó mới xây xong thì mình chuyển ra, và ở đây lại còn thoải mái hơn nữa. Vì K2 được xây dựng khu chính trị gồm bốn phòng, nằm ngang phía cuối của nhà trại. Còn hai bên vách là khu nhà của bên hình sự. Nó cũng thiết kế một lầu và một cái gác, một khu có hai nhà và đều có gác hết. Bên hình sự ở bên đó, còn bên chúng tôi ở đây thì nhà chỉ có một mái thôi, nhưng có bốn nhà, mỗi nhà ở được khoảng mười người. Buổi sáng họ cũng mở cửa cho mình ra ngoài khu luôn, tức là ra hẳn ngoài rào của khu mình, ra ngoài luôn đấy. Đứng đó dòm qua bên kia là khu hình sự, thấy họ cách chừng mấy mét à. Mình được thoải mái trong cái khu đó, và mình cũng có thể liên hệ được với bên hình sự nữa. Tôi ở trại Xuân Lộc cho tới tận ngày về luôn chứ không có chuyển đi trại nào khác nữa hết. Tuy nhiên, sau khoảng thời gian từ năm 2008 chuyển ra đó, đến tầm năm 2013, 2014 thì bắt đầu họ "câu" lại. Họ đưa khu hình sự vào một khu riêng ở đằng sau, tức là cách ly hoàn toàn với bên hình sự luôn, chỗ đó chỉ có mình với mình thôi. Nói đúng hơn là ở đó chỉ giam chung các anh em tù chính trị với nhau thôi chứ không có ai khác. Lúc đầu thì các phòng như phòng một người, hai người gì đó thuộc các khu vẫn còn được mở cửa để qua lại thăm nhau, nhưng sau này họ bít hết. Phòng nọ với phòng kia không ai thấy mặt ai cả. Chỉ khi nào đi làm việc hay có việc đi ra ngoài, đi ngang qua nhau mới gặp thôi, còn lại là đóng cửa kín mít, không cho thấy mặt nhau. Giai đoạn sau này, lúc tôi chuẩn bị về thì họ đã siết chặt đến mức như vậy rồi. Về sinh hoạt, ở trại lớn thì tivi có mở từ chiều mở cho tới tối. Khoảng sáu, bảy giờ tối là bắt đầu mở để xem thời sự, xem phim này kia, nhưng đến chín hay mười giờ đêm là họ tắt; hình như thường là mười giờ. Còn về sách báo thì có thể mượn ở thư viện, riêng Báo Nhân Dân thì được đưa vào hàng ngày. Chuyện đau ốm thì cũng tùy theo trường hợp. Bình thường, sáng sáng y tá đi ngang qua khu mình để phục vụ, mình có bệnh gì thì xin thuốc họ sẽ cho. Chiều lại có thêm một cử phát thuốc nữa. Nhưng sau này, khi bị đưa vào khu biệt giam rồi thì cách thức có thay đổi, buổi chiều họ mới mở cửa phòng để mình ra chỗ phòng khám nhận thuốc. Còn với những chứng bệnh mạn tính hay bệnh khó chữa trị mà muốn được đưa đi bệnh viện trung tâm thì khó lắm, phải lâu lắm mới đi được chứ không phải nói đi là được đưa đi ngay. Trong thời gian ở Xuân Lộc, nói về kỷ luật hay giam riêng thì tôi cũng từng được giam riêng. Có một sự việc thế này: từ năm 2004, tôi phát hiện mình đã bị nhiễm HIV. Đến cuối năm 2005 hay 2006 gì đó thì tôi bắt đầu đi lao động, nhưng lúc đó sức khỏe và tinh thần đã suy sụp rồi. Tôi cứ phải lên trạm xá xin thuốc hoài, cán bộ y tế thấy vậy nên cũng hay làm khó dễ. Sau đó, họ đề nghị với quản giáo không cho tôi đi làm nữa mà để ở nhà để chuyển tôi ra K2 – ngoài trạm xá trung tâm. Họ bắt tôi ra ngoài đó để trị bệnh, nhưng thực chất là đưa vào những phòng bệnh như phòng số hai, nơi toàn người bị lao và bị nhiễm HIV. Cái phòng bề ngang chỉ khoảng hai mét mà dài tới sáu mét, trong đó không có nước nôi hay tiện nghi gì hết. Chiều đến khi bị nhốt vào là chỉ có hai cái xô nước với một cái bô để đi tiểu, đi cầu ngay trong phòng luôn. Trong phòng kê hai dãy giường bệnh, cứ hai cái giường kê sát vào nhau là ba người nằm. Dưới gầm giường cũng nằm một lớp người, rồi ở giữa lối đi (phi đạo) cũng nằm dài dài lên. Có những lúc đông, phòng chứa tới ba mươi mấy người. Người nào vào sau thì phải nằm sát cửa, ôm hai cái xô nước tiểu với bô phân sát vách. Cửa đóng từ tối đến sáng, không nước nôi, người bệnh cứ nằm sát sát nhau như vậy. Có người bị tiêu chảy rồi bệnh tật, quay qua quay lại là chết, chết liên tục. Thực sự đưa ra đó là những người gần chết rồi, họ đưa ra để cách ly, để chờ chết. Mà nếu không chết vì bệnh thì vào đó sống trong cảnh khủng hoảng như vậy cũng chết liền. Tôi ở trong đó được mấy ngày, thấy khủng hoảng quá chịu không nổi. Sáng thứ Hai khi cán bộ bắt đầu họp giao ban xong đi ra, tôi liền xin cán bộ của trại đó cho tôi về lại K3. Họ hỏi tôi khỏe chưa mà đòi về, tôi khẳng định luôn là tôi khỏe rồi, tôi khỏe rồi, hãy đưa tôi về đi. Ông cán bộ ngoài này không biết tình hình bên K3 chuyển tôi đi vì lý do gì, ổng thấy tôi trông còn khỏe mạnh nên đồng ý đưa về K3. Khi về tới K3, tên quản giáo và tên cán bộ y tế đó thấy tôi thì mặt mày biến sắc, chúng nói sợ quá, không cho tôi về. Tôi mới nói: "Chẳng lẽ bây giờ đưa tôi ra đó nằm chờ chết à? Tính giết người hay sao?". Lúc đó tôi cũng phẫn nộ, cuồng quạo lắm, tôi bảo: "Ngoài đó không chết cũng nằm chờ chết thôi, tôi không đi, tôi về đây". Thế là tôi vào lại khu cũ, ngay bữa sau là tôi xin đi lao động ngay. Mấy cán bộ y tế không cho đi, cứ kêu ở lại để ra ngoài kia lại nhưng tôi nhất quyết không đi. Tôi nói giờ có chết cũng không đi đâu nữa. Thấy tôi cương quyết không muốn ra đó lần nữa nên họ đành để tôi nằm lại K3. Bởi vì nếu cứ để họ đưa ra đó nằm là coi như chết chắc ở ngoài đó luôn, không khí và điều kiện sống trong căn phòng như vậy làm sao mà chịu nổi, ngay cả nước uống cũng không có. Thành ra tôi phải phản kháng, giá nào mình cũng phải cương, phải chống lại việc bị đưa vào đó, cuối cùng họ cũng phải cho về. Nói chung mình cương với họ thì họ cũng phải nhường lại một bước, vì họ biết mình đã ở đường cùng, không còn gì để mất nữa. Rồi sau này tôi cũng bị lao phổi, họ mới đưa lên trạm xá nằm điều trị và uống thuốc lao suốt sáu tháng. Đến năm 2016, tôi lại bị lao xương ở chân, đau nhức đến mức không thể đi lại được. Tôi đã bị bệnh, không đi lại được suốt khoảng nửa tháng đến một tháng trời. Lúc đó tôi xin đi khám nhưng bọn họ không cho. Thế là bữa đó tôi mới quyết định làm cương, quậy một trận với bọn nó thì chúng mới chịu cho tôi ra trạm xá nằm. Ở trạm xá, họ chỉ cho uống ba cái thứ thuốc ầu ơ ví dầu gì đâu à, nằm mấy ngày trời đau chịu không nổi. Một buổi sáng nọ, tôi quyết định bung ra luôn, rời khỏi trạm xá thì mấy người trật tự hỏi đi đâu, tôi bảo đi ra gặp ban giám thị. Họ bảo không được, để họ đi báo, nhưng tôi nói thẳng là khỏi cần báo gì hết. Tôi cứ thế mà lết đi ra luôn, nói chung mấy người trật tự đó họ cũng biết mình nên họ cũng dội hàng, không ngăn cản. Từ chỗ đó ra đến chốt là một quãng đường khoảng gần hai trăm mét, tôi cứ chống gậy mà đi. Ra đến nơi gặp cán bộ trực trại, họ hỏi đi đâu thì tôi trả lời là muốn gặp ban để xin đi viện. Họ bảo: "Anh muốn gặp ban vào đây gặp tôi nói chuyện". Tôi hỏi lại rằng: “bây giờ nói chuyện với cán bộ trực trại có giải quyết được không, nếu giải quyết được thì tôi nói với cán bộ, còn không giải quyết được thì tôi nhất định phải gặp ban”. Sau đó họ bảo tôi đứng chờ để ra ngoài báo ban vào. Ban vào ngồi ngay chỗ chốt cửa, hỏi tôi bị bệnh làm sao, tình hình thế này thế kia nọ. Tôi nói thẳng: "Bây giờ bệnh tôi đau nhức, tôi đi không nổi. Bây giờ cho tôi xin ra bệnh viện ngoài để khám cho biết bệnh gì, chứ đau nhức thế này tôi chịu không nổi". Lúc đó tôi biết mình đã đến đỉnh điểm rồi, cũng xác định là liều với họ luôn. Cuối cùng họ nói: "Rồi được rồi, tôi sẽ coi sắp xếp cho anh đi". Qua ngày sau, họ cho tôi ra bệnh viện ngoài Xuân Lộc khám. Khám xong họ đưa về, sau đó có bác sĩ ở bệnh viện ngoài Long Khánh, bên khoa lao – mới vô trực tiếp trong trạm y tế của trại luôn – họ mới kêu tôi ra nói chuyện về bệnh tình. Họ bảo sẽ cấp thuốc để tôi uống và điều trị. Tôi đồng ý và bắt đầu quá trình điều trị, nằm lại đó thêm chín tháng nữa. Qua chuyện này, tôi thấy mình phải có bản lĩnh khi đối đầu với tụi nó. Những gì khó khăn, tưởng như không thể, mình phải làm cho bằng được thì mới có kết quả. Nhưng mình phải biết cách, chứ còn cương với nó không đúng cách là nó đưa đi cùm, đưa đi giam riêng hết. Suốt khoảng thời gian bị giam giữ, tôi hầu như không có người nhà thăm nuôi. Phải mãi đến tháng mười, bà chị tôi hay tin mới lên thăm, rồi sau đó vài tháng lên một lần cho tới ngày về. Tính ra là mười năm trời không có người thăm nuôi. Tuy nhiên, ở trong đó thì anh em cũng chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau. Đặc biệt là mấy ông bố lớn tuổi, thấy hoàn cảnh tôi như vậy nên thương tình giúp đỡ, sau này về rồi họ vẫn gửi tiền vào cho tôi. Không biết mọi người có biết ông cụ N.Đ.H không? Ông ấy bên đảng Tân Đại Việt. Với tôi, ông ấy như một người bố nuôi, một người bố tinh thần vậy. Tôi đã ở chung với ông ấy mấy năm trời. Về vấn đề tôn giáo, trong nhà tù cộng sản thì mình cũng có quyền được thực hành nghi lễ tôn giáo của mình. Chuyện kinh sách hay tràng hạt có được gửi vào không thì cũng tùy người thôi, có người đem vào được, có người không. Nó cảm thấy ai mà nó bắt nạt được thì nó sẽ không cho đem vào. Còn về ngày Tết ở trong tù, nếu nói về phía nhà trại thì nhìn chung mấy ngày Tết họ cho ăn uống cũng đàng hoàng. Những phần thịt thà lẻ tẻ họ dồn lại để nấu canh, nấu kho, xào nấu các món theo tiêu chuẩn ngày lễ Tết. Họ lấy những thứ đó cho mình và nấu nướng rất kỹ lưỡng. Có khi anh bếp trưởng còn đem đồ ăn lại hỏi: "Mấy chú mấy bác thấy làm sao, có gì góp ý cho tôi không?". Ngay cả ở phân trại K3 lúc đó cũng vậy, nhà bếp họ cũng đến hỏi vì sợ mình có phàn nàn điều gì hay không. Nói chung là phía nhà bếp họ cũng ngại mình, vì nếu có gì không phải mà mình phản đối hay trả cơm trả đồ kêu họ ra thì họ cũng mệt với mình, thành ra họ đối xử rất đàng hoàng tử tế về chuyện ăn uống đó. Trong suốt thời gian ở tù, người mà tôi nhớ và có kỷ niệm sâu sắc nhất không phải là một người bạn ngang hàng, mà chính là ông bố N.Đ.H. Khi tôi mới nhập trại thì được sắp xếp nằm kế chỗ ông ấy. Ông ấy là một giáo sư, nên ông đã chỉ dẫn, hướng dẫn cho tôi rất nhiều về cách sống, nhất là cách đối nhân xử thế trong nhà tù cộng sản. Bởi vì ông đã trải qua quá nhiều thăng trầm, từng đi tù ngoài Bắc mười mấy năm rồi về lại dính thêm lần nữa. Ông có kinh nghiệm dày dạn và đã truyền lại những kinh nghiệm đó để tôi có thể tồn tại được. Không chỉ chỉ bảo về tinh thần, ông còn giúp đỡ tôi trong cuộc sống hằng ngày, chia sẻ từng chút đồ ăn thức uống để tôi sống qua ngày. Vì sự quan tâm và ủng hộ đó mà tôi vô cùng kính nể ông. Trong cái khoảng thời gian ở tù đằng đẵng ấy, nếu hỏi tôi nhớ ai nhất ở bên ngoài thì thực sự là nhớ nhiều lắm, nhớ không sao kể cho hết được. Nhớ cái thời ở Thái Lan nhất, bước chân đi nhiều nơi, nhưng nếu để nói lại thì cảm xúc đầu tiên khi bị bắt vô chính là nỗi đau xót nhất dành cho vợ mình còn ở bên Thái Lan. Tôi vẫn nhớ khi tôi chuẩn bị về, vợ tôi cũng đã ra sức ngăn cản, cô ấy nói rằng về đó sẽ bị bắt này kia, không thể đi về thăm ông được đâu. Nhưng lúc đó tôi chỉ nói là kệ, bây giờ dù đường xá thế nào tôi cũng phải đi, là đi thôi. Thế là tôi về và bỏ lại cô ấy ở đó. Để rồi sau này vào trong rồi tôi mới biết được tin là đến năm sau, đúng một năm sau khi tôi bị bắt, vợ tôi đã qua đời ở bên Thái. Thành ra, trong lòng tôi luôn thấy mình có lỗi, cứ day dứt mãi một phần nào đó vì chuyện này. Còn về vấn đề sức khỏe cũng như tâm lý của tôi trong tù, thì sức khỏe nhìn chung vẫn tốt. Ở trong đó thì ai cũng biết rồi, mình thân cô thế cô, mồ côi mà, ví dụ có được giúp đỡ này kia thì cũng chỉ gọi là chút ít vậy thôi chứ đâu có được đầy đủ như người ta. Chuyện ăn uống thì chắc chắn là thiếu thốn, nhưng tâm lý tôi thì tôi giữ rất vững. Tôi quan niệm rằng mình đã làm là chấp nhận, đã làm thì phải chịu, thua thì chung, không có gì phải hoang mang, lo sợ hay dao động gì hết. Hơn nữa, bản thân tôi cũng đã từng trải qua nhiều nhà tù rồi, từ Campuchia đến Thái Lan, chỗ nào cũng qua hết. Nên đối với cái tù này, tôi thấy không có vấn đề gì cả, thậm chí có thể coi như mình đang đi nghỉ dưỡng, hay nói một cách sắt đá hơn thì nó như là thiên đàng vậy. Với tôi, nó bình thản như thế thôi. Suốt một quãng thời gian dài khó khăn như vậy, điều khiến tôi vượt qua được chính là ý chí của bản thân. Đặc biệt là khi phát hiện mình mang căn bệnh HIV này, năm hai lẻ tư lúc đó một số anh em xung quanh bắt đầu có vẻ muốn né tránh, muốn cách xa tôi ra khi biết tôi bệnh như thế. Tôi biết chứ, vì trong số anh em cùng cảnh ngộ, đã có người mang căn bệnh đó và chết ở B34 rồi. Khi nhập trại vào K3 Xuân Lộc, cứ vài tháng sau lại một người ra đi, năm sau thêm một người, rồi mấy người nữa cũng chết vì bệnh đó. Tới lúc tôi phát hiện mình bị thì đã có mấy người nằm xuống rồi. Đương nhiên là mình phải suy nghĩ, mình thấy khi đã vướng vào thì mình phải chịu thôi, và lúc đó tôi chọn cách chấp nhận. Ở trại đó có một cái nghĩa địa gọi là nghĩa trang Cây Sung, ai chết là người ta đem ra đó. Tôi cứ nghĩ đơn giản là mình cứ sống ở đây đi, tới chừng nào chết thì ra Cây Sung mà nằm. Tôi còn nói với anh em là đó, Cây Sung đang chờ mình đó. Bởi vì lúc bấy giờ án còn mười mấy năm nữa, làm sao mà nghĩ được đến đường về, chỉ nghĩ đến cái đường mình sẽ nằm xuống ở nghĩa trang Cây Sung đó thôi. Cứ nghĩ vậy mà sống. Lúc đầu thì cũng có buồn chán chứ, nhưng sợ thì tuyệt đối không sợ, vì chuyện đã như vậy rồi thì mình chấp nhận vậy thôi. Tôi giải quyết mọi chuyện nhanh lắm, cái gì ra cái đó, bây giờ đã như vậy rồi thì chỉ chờ ngày chết, nếu chết thì ra đó nằm, đơn giản vậy thôi, chừng nào số tới thì mình đi. Cứ thế mà thời gian trôi qua. Đến khi mãn hạn tù trở về, lúc mới về họ cũng kêu tôi lên trình diện và hỏi han về tình hình, xem thái độ mình như thế nào. Tôi trả lời thẳng thắn là tôi về đây cũng muốn sống cuộc sống bình thường như những người công dân khác, nhưng đừng có ép tôi, nếu ép tôi là tôi chống, mà tôi sẽ chống công khai, chống một mình tôi thôi. Đó là thông điệp của tôi. Tôi rất bình tĩnh và khẳng định rõ như vậy. Sau này, khi gặp công an bộ, tôi cũng giữ nguyên câu nói này để nói với họ. Thông điệp của tôi trước sau như một là như thế. Nói về những khó khăn thì trước hết là chuyện giấy tờ, tôi gặp không ít trục trặc vì bản thân không có hộ khẩu, trước kia có hộ khẩu thì cũng đã mất rồi. Thành ra phải đợi một thời gian rất lâu sau này tôi mới nhập được vào hộ khẩu của bà dì, từ đó mới giải quyết được các loại giấy tờ, đó quả thực là một vấn đề nan giải. Cho đến thời điểm hiện tại, hỏi tôi có bị phía an ninh theo dõi hay quản lý đặc biệt không thì tôi trả lời là có chứ, lúc nào mà chẳng có, lúc nào mà không có. Tuy nhiên, không giống như một số người khác mà tôi biết, tôi không bị bắt phải đi trình diện hàng tuần hay hàng tháng. Thông thường, những người ra tù mà còn trong thời gian quản chế thì hàng tháng phải trình diện với địa phương, còn trường hợp của tôi không có quản chế nên không phải làm việc đó. Nhưng thí dụ nếu có sự kiện gì diễn ra thì họ mời tôi lên làm việc để hỏi han, vậy đó, còn không có chuyện gì thì thôi. Việc đó có diễn ra thường xuyên hay không thì còn tùy, tùy theo lúc, tùy theo thời điểm và tùy theo tình hình thực tế. Ví dụ mình có vấn đề gì đó thì họ hỏi, không có thì thôi. Còn chuyện đi đâu xa trong một khoảng thời gian, bản thân tôi thì tôi không chủ động báo, nhưng họ sẽ tìm và hỏi tôi đang ở đâu. Khi họ hỏi thì mình đang ở đâu mình nói ở đó thôi, tôi cũng chẳng sợ hay ngại gì họ cả, cứ nói thẳng là "tao đang ở đó đó", vậy thôi. Về công việc làm ăn, với người khác thế nào tôi không rõ, chứ với tôi thì họ đâu có gây phiền hà hay làm khó dễ gì mình. Mà thực ra tôi cũng đâu có làm ăn gì lớn với ai đâu để mà bị khó dễ. Khổ chết đi được, tôi ở nhà trọ như em thấy đó, rồi buôn bán lặt vặt lụn vụn thì đâu có gì để họ phải làm khó mình. Còn nếu hỏi tôi có muốn nhắn nhủ gì đến quản giáo, giám thị hay những người quản lý trong trại giam trước đây không, thì chung quy lại vấn đề quản lý là của họ, tùy theo thời kỳ và thời điểm thôi. Những người quản lý tôi thời đó thì bây giờ họ đã đi hết rồi, đâu còn ai ở đó nữa, mà mình có nhắn hay nói gì đi nữa thì người ta cũng không tin đâu. Nói chung là từ hồi đó đến giờ, đây là lần đầu tiên tôi mới chia sẻ những chuyện này, lần đầu tiên tôi nói chuyện với em như vậy đó, chứ trước giờ chỉ có im lặng thôi. Có gì em cũng thông cảm bỏ qua cho tôi. Tôi cũng cảm ơn em rất nhiều.